{"id":33,"date":"2024-05-09T22:35:12","date_gmt":"2024-05-09T20:35:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?page_id=33"},"modified":"2024-05-14T19:27:10","modified_gmt":"2024-05-14T17:27:10","slug":"scislejsza-ojczyzna-jacka-malczewskiego","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?page_id=33","title":{"rendered":"\u015aci\u015blejsza ojczyzna Jacka Malczewskiego"},"content":{"rendered":"\n
\n

Zofia K. Posiada\u0142a<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jacek Malczewski by\u0142 poet\u0105 malarstwa i malarzem poezji. Najwybitniejszym przedstawicielem nurtu symbolicznego w polskim modernizmie. Inspiracje do swojej tw\u00f3rczo\u015bci czerpa\u0142 z wielu \u017ar\u00f3de\u0142, si\u0119gaj\u0105c do kultury antyku, Starego i Nowego Testamentu, literatury romantycznej, tradycji narodowej, a tak\u017ce klechdy domowej. Wszystkie te elementy przetworzone przez niezwyk\u0142\u0105 osobowo\u015b\u0107 Malczewskiego daj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wielk\u0105 i bardzo oryginaln\u0105. Jest ona malarskim dyskursem wok\u00f3\u0142 temat\u00f3w pos\u0142annictwa artysty, kondycji sztuki, wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 eschatologicznych i egzystencjalnych.<\/p>\n\n\n\n

Jacek Malczewski urodzi\u0142 si\u0119 14 lipca 1854 r. w Radomiu. By\u0142 synem Juliana Malczewskiego (1820-1884) i Marii z Szymanowskich (1822-1898). Obydwoje rodzice pochodzili ze zubo\u017ca\u0142ych rodzin ziemia\u0144skich i mo\u017cliwe, \u017ce utrata rodzinnych maj\u0105tk\u00f3w przesun\u0119\u0142a wyznawan\u0105 skal\u0119 warto\u015bci ku szlachectwu ducha. Wielka kultura, inteligencja, wszechstronna wiedza ojca, znawcy tw\u00f3rczo\u015bci Dantego, Szekspira, ale przede wszystkim polskich romantyk\u00f3w \u2014 a szczeg\u00f3lnie Juliusza S\u0142owackiego \u2014 oraz serdeczna, troskliwa opieka matki, sprzyja\u0142y ukszta\u0142towaniu si\u0119 g\u0142\u0119bokiej i z\u0142o\u017conej osobowo\u015bci przysz\u0142ego artysty. Rodzin\u0119 Jacka Malczewskiego cechowa\u0142a bardzo g\u0142\u0119boka religijno\u015b\u0107 o nastawieniu mistycznym i franciszka\u0144skim. Na duchowy rozw\u00f3j ch\u0142opca mia\u0142a niew\u0105tpliwy wp\u0142yw ciotka Wanda Malczewska. Ojciec przysz\u0142ego artysty by\u0142 tak\u017ce doskona\u0142ym znawc\u0105 sztuk pi\u0119knych.<\/p>\n\n\n\n

W 1867 r. trzynastoletni Jacek wyjecha\u0142 z domu rodzinnego do Wielgiego, wsi oddalonej oko\u0142o 30 kilometr\u00f3w od Radomia. W\u0142a\u015bcicielem Wielgiego by\u0142 spokrewniony z Malczewskimi Feliks Karczewski. W Wielgiem opiekowa\u0142 si\u0119 Jackiem, ale tak\u017ce Wac\u0142awem i Bronis\u0142awem Karczewskimi, wybitny pedagog Adolf Dygasi\u0144ski, uczestnik powstania styczniowego, przysz\u0142y pisarz i publicysta. Wielgie to r\u00f3wnie\u017c miejsce najczystszych uczu\u0107 artysty, miejsce jego pierwszej mi\u0142o\u015bci do kuzynki Wandy Karczewskiej. W 1871 r. Jacek Malczewski rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 od V klasy Gimnazjum \u015bw. Jacka w Krakowie, o profilu klasycznym, gdzie opr\u00f3cz przedmiot\u00f3w podstawowych zdobywa\u0142 wiedz\u0119 z historii staro\u017cytnej, \u0142aciny i greki. W lutym 1873 r. Jacek Malczewski przerwa\u0142 nauk\u0119 w gimnazjum i zosta\u0142 przyj\u0119ty na pierwszy rok studi\u00f3w w Szkole Sztuk Pi\u0119knych. M\u0142ody adept sztuki pobieranie nauk rozpocz\u0105\u0142 u W\u0142adys\u0142awa \u0141uszczkiewicza i Feliksa Szynalewskiego, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce u Jana Matejki. Podczas studi\u00f3w w krakowskiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych Jacek Malczewski wielokrotnie przyje\u017cd\u017ca\u0142 do rodzic\u00f3w. W przestronnym mieszkaniu przy ul. Warszawskiej artysta namalowa\u0142 wiele swoich dzie\u0142. W 1874 r. stworzy\u0142 tu sw\u00f3j pierwszy olejny obraz Portret siostry Heleny, <\/em>(w\u0142. prywatna<\/em>) przedstawiaj\u0105cy m\u0142od\u0105, \u0142adn\u0105 dziewczyn\u0119 na tle wn\u0119trza radomskiego salonu. Le\u017c\u0105ce na stoliku grube, oprawione w sk\u00f3r\u0119 ksi\u0105\u017cki, \u015bwiadcz\u0105 o intelektualnych potrzebach rodziny Malczewskich. Podobny temat muzykuj\u0105cej Heleny przedstawi\u0142 artysta w namalowanej kompozycji Portret si\u00f3str artysty <\/em>(w\u0142. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>), ukazuj\u0105cy obydwie siostry we wn\u0119trzu pokoju. Prawie ca\u0142y 1882 r. artysta sp\u0119dzi\u0142 w Radomiu, w Wielgiem i w pobliskich Gardzienicach. W Radomiu namalowa\u0142 trzy wa\u017cne obrazy: \u015a<\/em>mier\u0107<\/em> wygnanki<\/em> \u2014 do obrazu pozowa\u0142 mu m.in. ojciec \u2014 (dzie\u0142o aktualnie znajduje si\u0119 na Uniwersytecie Notre Dame w Stanie Indiana<\/em>), Portret siostry<\/em> Bronis\u0142awy, <\/em>(w\u0142. Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu<\/em>) oraz Niedziela w kopalni,<\/em> (w\u0142. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/em>). Obraz ten ukazuje nieludzkie warunki egzystencji kator\u017cnik\u00f3w zmuszanych do pracy tak\u017ce w niedziel\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W styczniu 1884 r. w Gardzienicach zmar\u0142 ojciec malarza \u2014 najwierniejszy jego przyjaciel. Syn bardzo ci\u0119\u017cko prze\u017cy\u0142 \u015bmier\u0107 ojca. Czerpali od siebie, nawzajem do\u015bwiadczenie, wiar\u0119, nadziej\u0119, akceptuj\u0105c zar\u00f3wno podobie\u0144stwa, jak i r\u00f3\u017cnice. W 1898 r. zmar\u0142a w Wielgiem matka artysty. Odej\u015bcie matki przypomnia\u0142o bole\u015bnie prze\u017cyt\u0105 w m\u0142odo\u015bci utrat\u0119 ojca. \u015amierci rodzic\u00f3w dedykowa\u0142 Jacek Malczewski dwie kompozycje: namalowany w 1898 r. i po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci ojca Thanatos I <\/em>oraz namalowany w 1899 r. Thanatos II. <\/em>Tworz\u0105c plastyczne wyobra\u017cenie \u015bmierci, Malczewski nawi\u0105zuje do mitu greckiego i jego sensu filozoficznego, do Thanatosa i bli\u017aniaczego brata Hypnosa, obydwaj oni s\u0105 synami Nocy. Akcja obraz\u00f3w rozgrywa si\u0119 na ziemi radomskiej: Thanatos I <\/em>przed dworem Heydl\u00f3w w Gardzienicach, Thanatos II <\/em>przed dworem Karczewskich w Wielgiem. W zamy\u015ble autobiograficznym artysta cz\u0119sto kojarzy \u015bmier\u0107 z powrotem do \u017ar\u00f3de\u0142, do krainy dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Ziemia radomska by\u0142a dla Jacka Malczewskiego nie tylko mitycznym domem, centrum \u015bwiata i utraconym rajem niewinno\u015bci, ale tak\u017ce uosobieniem ziemi ojczystej. Pisa\u0142 o tym w 1956 r. w dalekiej Kanadzie we Wspomnieniu o ojcu <\/em>syn artysty Rafa\u0142 Malczewski \u201e…Jedynym dla Ojca krajobrazem by\u0142 ten z ziemi radomskiej zaczerpni\u0119ty. Krajobraz dzieci\u0144stwa i lat m\u0142odo\u015bci. Jacek Malczewski malowa\u0142 bardzo wiele pejza\u017cy z natury z dok\u0142adno\u015bci\u0105 i pasj\u0105 realisty podlanymi p\u00f3\u017aniej sosem impresjonizmu, bo o pe\u0142nym, o konsekwentnym impresjonizmie nie by\u0142o mowy dla cz\u0142owieka, dla kt\u00f3rego Ingres by\u0142 mistrzem duchowym. Nie ten jednak krajobraz zamkn\u0105\u0142 w sobie ojczyzn\u0119, tylko ten z ziemi dzieci\u0144stwa malowany z pami\u0119ci. Przez okres lat pami\u0119\u0107 musia\u0142a deformowa\u0107 \u00f3w dawno niewidziany \u015bwiat, do kt\u00f3rego Ojciec t\u0119skni\u0142 i nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie sprawi\u0142o, \u017ce \u00f3w pejza\u017c straci\u0142 rzeczy niewa\u017cne, zatraci\u0142 szczeg\u00f3\u0142y i sta\u0142 si\u0119 jakby esencj\u0105 owej prawdy jedynej o tej ziemi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Taki wymiar postrzegania krainy dzieci\u0144stwa wyrazi\u0142 wprost Jacek Malczewski w li\u015bcie skierowanym do Prezydenta Radomia Tomasza Ca\u0142unia:<\/p>\n\n\n\n

Szanowny Panie Prezydencie<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jestem wzruszony pami<\/em>\u0119<\/em>ci\u0105<\/em> \u2014 <\/em>dobroci\u0105<\/em> Pa\u0144sk\u0105<\/em> i<\/em> prze\u015bwietnej Rady Miejskiej miasta Radomia. Radom to moja<\/em> \u015b<\/em>ci\u015blejsza ojczyzna<\/em> \u2013 <\/em>ojczyzna mojego dzieci\u0144stwa<\/em> \u2014 <\/em>ojczyzna mojej my\u015bli artystycznej Nie omieszkam podzi\u0119kowa\u0107<\/em> Panu<\/em> i<\/em> Radzie listem co czuj\u0119<\/em>, <\/em>by pozosta\u0142<\/em> \u015b<\/em>lad mojej wdzi\u0119czno\u015bci<\/em> w<\/em> archiwum miejskim<\/em>. <\/em>A<\/em> teraz, poniewa\u017c<\/em> Pan<\/em> \u017c<\/em>yczy sobie zakupi\u0107<\/em> obraz m\u00f3j<\/em> wed\u0142ug mojej wskaz\u00f3wki ode mnie, wi\u0119c radz\u0119<\/em>: <\/em>albo tryptyk kt\u00f3ry by\u0142<\/em> na wystawie<\/em> w<\/em> Warszawie: M\u00f3j<\/em> pogrzeb, albo trzy ostatnie autoportrety nie sko\u0144czone, albo oprawne, jako tryptyk<\/em>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mi<\/em>\u0142<\/em>o by by\u0142o, gdyby osta\u0142y<\/em> w<\/em> Radomiu<\/em> w<\/em> Magistracie<\/em> \u2014 <\/em>miasto mia\u0142oby mojego wysi\u0142ku artysty (rzecz) osobliw\u0105<\/em> bardzo artystycznie pami\u0105tkow\u0105<\/em>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u015aciskam d\u0142o\u0144 \u2014 Jacek Malczewski<\/em>
 Lipiec 1925 Lus\u0142awice<\/em><\/p>\n\n\n\n

Rada Miejska zakupi\u0142a do sali posiedze\u0144 tryptyk M\u00f3j pogrzeb<\/em>, a Malczewski w formie daru przekaza\u0142 Autoportret. <\/em>Zar\u00f3wno tryptyk, jak i portret w\u0142asny artysty znajduj\u0105 si\u0119 obecnie w zbiorach radomskiego Muzeum im. Jacka Malczewskiego. Obrazy zosta\u0142y przekazane w 1946 r. przez Zarz\u0105d Miejski Radomia.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz powszechnie znanych znakomitych kompozycji symbolicznych Jacek Malczewski stworzy\u0142 wiele pi\u0119knych portret\u00f3w. Malowa\u0142 wybitnych uczonych, przedstawicieli arystokracji, artyst\u00f3w, przemys\u0142owc\u00f3w, pisarzy. Ch\u0119tnie ubiera\u0142 prezentowane przez siebie postacie w kostiumy historyczne lub fantastyczne stroje. Portretowa\u0142 swoich najbli\u017cszych: matk\u0119, \u017con\u0119, ukochan\u0105 c\u00f3rk\u0119 Juli\u0119, syna Rafa\u0142a, siostry \u2014 Bronis\u0142aw\u0119 i Helen\u0119, a tak\u017ce ciotk\u0119 Wand\u0119. Niestety, dwa wykonane pod koniec \u017cycia artysty portrety Wandy Malczewskiej \u2014 rysunkowy i akwarelowy \u2014 zagin\u0119\u0142y. Wcze\u015bniej, jeszcze jako student Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, oko\u0142o 1872 r. namalowa\u0142 dla ciotki pierwszy sakralny obraz Matk\u0119 Bo\u017c\u0105<\/em> z Dzieci\u0105tkiem, bawi\u0105cym si\u0119 r\u00f3\u017ca\u0144cem.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zupe\u0142nie niezwyk\u0142a by\u0142a u Jacka Malczewskiego potrzeba pokazywania samego siebie. Obfito\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 autoportret\u00f3w wynika\u0142a ze \u015bwiadomo\u015bci symbolu i znaczenia artysty w sztuce prze\u0142omu wiek\u00f3w. Jako artysta w\u0142a\u015bnie, przej\u0105\u0142 na siebie rol\u0119 wizjonera, kreatora, duchowego patrona i dokumentowa\u0142 swoj\u0105 twarz \u201eod zawsze\u201d. O \u017cyciowym powo\u0142aniu, o tw\u00f3rczo\u015bci i jej wznios\u0142ych celach jako rektor ASP Jacek Malczewski m\u00f3wi\u0142 swoim studentom 15 pa\u017adziernika 1912 roku \u201e…Trzy s\u0105 drogi do udoskonalenia ducha i zbli\u017cenia tego\u017c do tronu Boga: Droga modlitwy, Droga mi\u0142o\u015bci i Droga wiedzy (czyli poznanie prawdy). Na drodze mi\u0142o\u015bci jest szlak sztuki. Tym szlakiem id\u0105c, dochodzimy bli\u017cej do poznania wszechpot\u0119gi Stw\u00f3rcy, z wol\u0105 si\u0119 Jego \u0142acniej zjednoczymy. \u015apiewamy bowiem my arty\u015bci >Magnificat< na widok dzie\u0142 stworzonych przez Boga na ziemi i we wszech\u015bwiecie…\u201d. W mowie rektorskiej Malczewski zg\u0142asza postulaty etyczne, poszukuje absolutu, docieka prawdy, rozwa\u017ca kwestie mi\u0142o\u015bci i pokory. J\u0119zykiem symboli opisuje otaczaj\u0105cy \u015bwiat i siebie, broni artystycznej wolno\u015bci, dochodzi sensu swojego istnienia, oswaja samotno\u015b\u0107 i walczy o duchow\u0105 suwerenno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jacek Malczewski umiera 8 pa\u017adziernika 1929 r. w Krakowie. \u015amier\u0107 by\u0142a wybawieniem od cierpienia. Podobnie jak stary Tobiasz z przypowie\u015bci biblijnej, artysta pod koniec \u017cycia zosta\u0142 dotkni\u0119ty \u015blepot\u0105. W ko\u015bciele oo. Franciszkan\u00f3w, 12 pa\u017adziernika odprawiono nabo\u017ce\u0144stwo \u017ca\u0142obne. Przy d\u017awi\u0119kach Dzwonu Zygmunta trumn\u0119 z cia\u0142em w habicie tercjarskim z\u0142o\u017cono w podziemiach ko\u015bcio\u0142a oo. Paulin\u00f3w na Ska\u0142ce w Krakowie obok sarkofag\u00f3w Teofila Lenartowicza, Adama Asnyka, Henryka Siemiradzkiego, Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

<\/div><\/div>\n\n\n\n

Zofia K. Posiada\u0142a<\/strong> historyk sztuki, kustosz. W latach 1976-2011 zatrudniona w Muzeum Okr\u0119gowym, a nast\u0119pnie w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu. Autorka licznych prac po\u015bwi\u0119conych tw\u00f3rczo\u015bci Jacka Malczewskiego.<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zofia K. Posiada\u0142a Jacek Malczewski by\u0142 poet\u0105 malarstwa i malarzem poezji. Najwybitniejszym przedstawicielem nurtu symbolicznego w polskim modernizmie. Inspiracje do swojej tw\u00f3rczo\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-33","page","type-page","status-publish","hentry"],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"sydney-large-thumb":false,"sydney-medium-thumb":false,"sydney-small-thumb":false,"sydney-service-thumb":false,"sydney-mas-thumb":false},"uagb_author_info":{"display_name":"rafalcelej@wp.pl","author_link":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?author=1"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Zofia K. Posiada\u0142a Jacek Malczewski by\u0142 poet\u0105 malarstwa i malarzem poezji. Najwybitniejszym przedstawicielem nurtu symbolicznego w polskim modernizmie. Inspiracje do swojej tw\u00f3rczo\u015bci […]","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/33","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/33\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":332,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/33\/revisions\/332"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}