{"id":52,"date":"2024-05-09T23:02:54","date_gmt":"2024-05-09T21:02:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?page_id=52"},"modified":"2024-05-11T20:23:32","modified_gmt":"2024-05-11T18:23:32","slug":"malczewscy-z-radomia-do-swietosci-i-na-parnas","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?page_id=52","title":{"rendered":"Malczewscy. Z Radomia do \u015bwi\u0119to\u015bci i na parnas"},"content":{"rendered":"\n
\n

Prof. dr hab. Dariusz Kupisz<\/em><\/p>\n\n\n\n

Malczewscy byli rodzin\u0105 szlacheck\u0105, dzier\u017c\u0105c\u0105 przez kilka stuleci podradomsk\u0105 wie\u015b Malczew. Nie nale\u017celi do zamo\u017cnych posesjonat\u00f3w, tote\u017c w XVII w. utracili rodowy maj\u0105tek, po czym musieli szuka\u0107 r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania. Kilku jej przedstawicieli piastowa\u0142o tu w XVIII w. urz\u0119dy. Jednym z przedstawicieli rodu by\u0142 Szymon Malczewski, kt\u00f3ry w 1764 r. zosta\u0142 wojskim ch\u0119ci\u0144skim, a w 1772 r. awansowa\u0142 na urz\u0105d podczaszego i s\u0119dziego grodzkiego a zarazem podstaro\u015bciego ch\u0119ci\u0144skiego. By\u0142 \u017conaty z El\u017cbiet\u0105 Go\u0142uchowsk\u0105, z kt\u00f3r\u0105 doczeka\u0142 si\u0119 jedena\u015bciorga dzieci, w tym Macieja, dziedzica Sielec w powicie j\u0119drzejowskim, kapitana wojsk polskich, zmar\u0142ego przed 1830 r. Maciej by\u0142 \u017conaty z Ann\u0105 Oraczewsk\u0105, kt\u00f3ra da\u0142a mu syn\u00f3w Karola, J\u00f3zefa i Stanis\u0142awa. Ten ostatni, urodzi\u0142 si\u0119 w 1798 r., a po utworzeniu Kr\u00f3lestwa Polskiego zamieszka\u0142 w Radomiu, rozpoczynaj\u0105c prac\u0119 jako aplikant Biura Podprefektury Radomskiej. Tu te\u017c, w ko\u015bciele parafialnym \u015bw. Jana Chrzciciela zawar\u0142 29 stycznia 1820 r. ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Mari\u0105 Juli\u0105 \u017burowsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw i Maria Malczewscy nie posiadali \u017cadnych d\u00f3br ziemskich i nie nale\u017celi do ludzi zamo\u017cnych. Podstaw\u0105 ich utrzymania by\u0142a praca Stanis\u0142awa w administracji Kr\u00f3lestwa Polskiego, w ramach kt\u00f3rego Radom sta\u0142 si\u0119 stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa. Wed\u0142ug danych z 1820 r. ludno\u015b\u0107 sta\u0142a miasta i zintegrowanych z nim wsi (Dzierzkowa, Go\u0142\u0119biowa i Woli Go\u0142\u0119biowskiej) liczy\u0142a 3320 katolik\u00f3w (85,7% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w), 505 wyznawc\u00f3w judaizmu (13,2%), 29 ewangelik\u00f3w (0,7%) i 15 prawos\u0142awnych (0,4%), czyli \u0142\u0105cznie 3869 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie w wojew\u00f3dzkim Radomiu urodzi\u0142y si\u0119 dzieci Malczewskich: w 1820 r. Julian, w 1822 r. przysz\u0142a S\u0142uga Bo\u017ca Wanda, w 1823 Marcin, a w 1829 Maria Izabela. Wszystkie zosta\u0142y ochrzczone w jedynym funkcjonuj\u0105cym w\u00f3wczas radomskim ko\u015bciele parafialnym pw. \u015bw. Jana Chrzciciela. Ich dzieci\u0144stwo nie op\u0142ywa\u0142o w luksusy. Mimo awansu Stanis\u0142awa Malczewskiego do rangi sekretarza prezydium Komisji Wojew\u00f3dztwa Sandomierskiego (1825), Malczewscy nie byli w stanie naby\u0107 w Radomiu w\u0142asnego domu. Wynajmowali wi\u0119c mieszkania, przenosz\u0105c si\u0119 cz\u0119sto z jednego do drugiego lokum. Wanda urodzi\u0142a si\u0119 w domu przy ulicy Lubelskiej, oznaczonym numerem policyjnym 155 (obecnie ul. \u017beromskiego 4), a ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej Malczewscy przenie\u015bli si\u0119 do mieszkania wynajmowanego dla urz\u0119dnik\u00f3w w kompleksie klasztoru oo. bernardyn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W 1831 r., po upadku powstania listopadowego, Stanis\u0142aw Malczewski zosta\u0142 zdegradowany do stanowiska rendanta, tj. urz\u0119dnika sprzedaj\u0105cego zainteresowanym papiery opatrzone urz\u0119dowym stemplem, na kt\u00f3rych spisywano r\u00f3\u017cnego rodzaju wnioski i podania. Decyzja wi\u0105za\u0142a si\u0119 z jego i jego bliskich postaw\u0105 podczas zrywu niepodleg\u0142o\u015bciowego. Kolejnym ciosem dla rodziny by\u0142a choroba i \u015bmier\u0107 Marii z \u017burowskich w 1835 r. Obarczony dzie\u0107mi wdowiec sprzeda\u0142 w\u00f3wczas resztki schedy po ojcu. W 1838 r. po\u015blubi\u0142 Karolin\u0119 Bukowieck\u0105, w\u0142a\u015bcicielk\u0119 cz\u0119\u015bci podradomskiego Pr\u0119docinka, w kt\u00f3rym zamieszka\u0142 wraz z dzie\u0107mi. Na popraw\u0119 sytuacji finansowej rodziny wp\u0142yn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c pracowito\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Malczewskiego. Dzi\u0119ki niej zosta\u0142 wybrany radc\u0105 radomskiego oddzia\u0142u Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. By\u0142a to instytucja udzielaj\u0105ca w\u0142a\u015bcicielom maj\u0105tk\u00f3w ziemskich kredyt\u00f3w pod hipotek\u0119, jedna zreszt\u0105 z nielicznych, zachowuj\u0105cych znaczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 od carskich w\u0142adz.<\/p>\n\n\n\n

W 1839 r. przysz\u0142a na \u015bwiat Aniela, c\u00f3rka Stanis\u0142awa i Karoliny Malczewskich. Nie wiadomo, jaki wp\u0142yw wywar\u0142o to na sytuacj\u0119 Wandy, w opinii historyk\u00f3w panuje jednak przekonanie, \u017ce macocha nie pa\u0142a\u0142a do niej sympati\u0105. Korzystaj\u0105c z propozycji ciotki Konstancji Siemie\u0144skiej ju\u017c jako doros\u0142a kobieta Wanda opu\u015bci\u0142a Pr\u0119docinek i wyjecha\u0142a do Klimontowa, gdzie po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 pracy charytatywnej. Radom odwiedzi\u0142a m.in. w 1848 r. gdy zmar\u0142 jej ojciec, Stanis\u0142aw Malczewski. M\u0142odszy brat Wandy, Marcin zmar\u0142 dwa lata wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

Drugi z braci Wandy, Julian Malczewski wybra\u0142 drog\u0119 nakre\u015blon\u0105 \u017cyciorysem ojca i przez ca\u0142e \u017cycie pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik, kieruj\u0105c biurem w radomskim Towarzystwie Kredytowym Ziemskim. W 1849 r. o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Mari\u0105 Szymanowsk\u0105, sierot\u0105, kt\u00f3r\u0105 opiekowali si\u0119 mieszkaj\u0105cy w Radomiu Karczewscy. Rodzina Juliana Malczewskiego mieszka\u0142a przez jaki\u015b czas w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. Lubelskiej, nast\u0119pnie przy ul. Warszawskiej. Pierwszym dzieckiem tej pary by\u0142 Stanis\u0142aw Dominik, zmar\u0142y w dzieci\u0144stwie, kolejnym Marianna Bronis\u0142awa, a trzecim z kolei przysz\u0142y malarz Jacek (1854-1829). Najm\u0142odsza \u2014 Helena, wysz\u0142a p\u00f3\u017aniej za m\u0105\u017c za poet\u0119 i powie\u015bciopisarza Wac\u0142awa Karczewskiego. Zwi\u0105zki Malczewskich z Karczewskimi wywar\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na Jacka Malczewskiego, kt\u00f3ry wakacje swego dzieci\u0144stwa sp\u0119dza\u0142 cz\u0119sto w ich maj\u0105tku Wielgie, gdzie uczy\u0142 si\u0119 pod kierunkiem Adolfa Dygasi\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Rodzina Malczewskich zamieszka\u0142a w XIX w. w Radomiu, nale\u017ca\u0142a do skromnych antenat\u00f3w by\u0142ej szlachty, zmuszonej z racji utraty maj\u0105tku do pracy w administracji pa\u0144stwowej, co by\u0142o w\u00f3wczas zjawiskiem charakterystycznym dla ca\u0142ej warstwy ubogiego ziemia\u0144stwa. Rodzice Wandy Malczewskiej \u017cyli do\u015b\u0107 skromnie, w otoczeniu radomskich \u015bwi\u0105ty\u0144 i klasztor\u00f3w, co bez w\u0105tpienia wp\u0142ywa\u0142o na przysz\u0142\u0105 mistyczk\u0119 i uzmys\u0142owi\u0142o jej sens pracy charytatywnej dla ubogich. Mimo to, uda\u0142o si\u0119 Malczewskim wychowa\u0107 i ukszta\u0142towa\u0107 dzieci na odpowiednim poziomie, przez co nazwisko Malczewski \u2014 kojarzone z malarzem i mistyczk\u0105, jest dzi\u015b znane w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n\n\n\n

<\/div><\/div>\n\n\n\n

Prof. dr hab. Dariusz Kupisz<\/strong>
jest pracownikiem Instytutu Historii Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie. Autor wielu publikacji po\u015bwi\u0119conych historii Polski z okresu XV-XVIII wieku. Od lat wsp\u00f3\u0142pracuje z instytucjami kultury oraz z samorz\u0105dami w zakresie ochrony i popularyzacji dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. dr hab. Dariusz Kupisz Malczewscy byli rodzin\u0105 szlacheck\u0105, dzier\u017c\u0105c\u0105 przez kilka stuleci podradomsk\u0105 wie\u015b Malczew. Nie nale\u017celi do zamo\u017cnych posesjonat\u00f3w, tote\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-52","page","type-page","status-publish","hentry"],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"sydney-large-thumb":false,"sydney-medium-thumb":false,"sydney-small-thumb":false,"sydney-service-thumb":false,"sydney-mas-thumb":false},"uagb_author_info":{"display_name":"rafalcelej@wp.pl","author_link":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/?author=1"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Prof. dr hab. Dariusz Kupisz Malczewscy byli rodzin\u0105 szlacheck\u0105, dzier\u017c\u0105c\u0105 przez kilka stuleci podradomsk\u0105 wie\u015b Malczew. Nie nale\u017celi do zamo\u017cnych posesjonat\u00f3w, tote\u017c […]","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/52","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/52\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":246,"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/52\/revisions\/246"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.radom.kik.opoka.org.pl\/konkurs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}